Kręgosłup- budowa
Kręgosłup to niezwykła struktura, która zapewnia naszemu ciału zarówno stabilność, jak i elastyczność. Składa się z 33–34 kręgów (24 ruchomych oraz 10 zrośniętych), ułożonych jeden na drugim i podzielonych na pięć odcinków:- Odcinek szyjny (C1–C7) – odpowiada za ruchy głowy i szyi, jest najbardziej ruch
- Odcinek piersiowy (Th1–Th12) – stabilizuję klatkę piersiową i zapewnia ochronę narządom wewnętrznym
- Odcinek lędźwiowy (L1–L5) – przenosi największe obciążenia ciała, często jest miejscem bólu i zwyrodnień
- Odcinek krzyżowy (S1–S5) – tworzy kość krzyżową, łączącą kręgosłup z miednicą
- Odcinek guziczny (kość guziczna) – tworzy kość guziczną, czyli „ogonową” końcówkę kręgosłupa
Każdy krąg wchodzący w skład kręgosłupa ma specjalną budowę, która zapewnia zarówno wytrzymałość, jak i elastyczność całej osi ciała. Choć poszczególne kręgi mogą się nieco różnić w zależności od odcinka (szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy), ich ogólny schemat jest podobny.
Główne elementy kręgu to:
- Trzon kręgu – masywna, przednia część kręgu. To on przenosi największe obciążenia. Trzony kręgów są połączone ze sobą za pomocą krążków międzykręgowych.
- Łuk kręgu – cienka, półkolista część z tyłu trzonu. Razem z trzonem tworzy otwór kręgowy, przez który przebiega rdzeń kręgowy.
- Wyrostki:
- Wyrostek kolczysty – wystaje ku tyłowi i jest wyczuwalny pod skórą jako „guzki” wzdłuż kręgosłupa.
- Wyrostki poprzeczne (dwa) – odchodzą na boki i służą jako miejsce przyczepu mięśni i więzadeł.
- Wyrostki stawowe (górne i dolne) – łączą sąsiednie kręgi ze sobą i tworzą stawy międzykręgowe, umożliwiające ruchomość.
- Otwory międzykręgowe – przestrzenie utworzone pomiędzy wyrostkami sąsiednich kręgów, przez które wychodzą nerwy rdzeniowe.
W skrócie: trzon przenosi ciężar, łuk i wyrostki chronią rdzeń kręgowy oraz umożliwiają ruchy i stabilizację kręgosłupa.
Między kręgami znajdują się krążki międzykręgowe (dyski). Każdy krążek składa się z dwóch podstawowych części:
- Jądra miażdżystego – elastycznej, żelowej struktury w centrum, bogatej w wodę.
- Pierścienia włóknistego – twardej, włóknistej otoczki, która chroni jądro i stabilizuje cały krążek.
Dyski międzykręgowe to elastyczne, przypominające poduszki struktury umieszczone pomiędzy kręgami kręgosłupa. Ich głównym zadaniem jest amortyzowanie obciążeń oraz umożliwienie płynnych ruchów – zginania, skręcania i obracania tułowia.
Dzięki tej budowie kręgosłup może wytrzymać ogromne obciążenia mechaniczne, a jednocześnie umożliwia płynne ruchy i chroni delikatne struktury układu nerwowego, w tym rdzeń kręgowy.
Warto pamiętać, że zdrowy kręgosłup ma naturalne krzywizny (lordozę szyjną i lędźwiową, kifozę piersiową i krzyżową), które pomagają rozkładać siły działające na ciało. Zaburzenia w tych krzywiznach lub uszkodzenie krążków mogą prowadzić do przeciążeń, bólu i chorób takich jak dyskopatia.
Dyskopatia – Co To Jest?
Dyskopatia, znana również jako choroba zwyrodnieniowa krążka międzykręgowego, to schorzenie polegające na stopniowym zużywaniu się krążków międzykręgowych – elastycznych struktur oddzielających kręgi kręgosłupa. Choć termin „choroba” może sugerować patologię, w rzeczywistości jest to naturalny efekt starzenia się organizmu. Z biegiem lat krążki tracą swoją elastyczność i zdolność do przenoszenia obciążeń, co może prowadzić do bólu i ograniczenia ruchomości oraz pojawienia się objawów neurologicznych takich jak mrowienie, drętwienie czy osłabienie mięśni.
Jeśli ich struktura zostanie naruszona – np. przez pęknięcie pierścienia – jądro miażdżyste może przemieścić się na zewnątrz, uciskając okoliczne nerwy lub nawet rdzeń kręgowy. Może to prowadzić do promieniującego bólu, drętwienia czy osłabienia kończyn.
Statystycznie ponad 90% przepuklin dysków występuje w dolnym odcinku lędźwiowym kręgosłupa, najczęściej na poziomach L4-L5 and L5-S1, gdzie uciskane są korzenie nerwowe odpowiedzialne za unerwienie nóg.
Choć przez długi czas była kojarzona głównie z osobami starszymi, obecnie dotyka także coraz młodszych ludzi, co często wiąże się z siedzącym trybem życia, brakiem aktywności fizycznej i długotrwałą pracą przy komputerze.
Patologia ta jest powszechnym znaleziskiem w obrazowych badaniach kręgosłupa. Czasem wynika z normalnych procesów fizjologicznych, a czasem z patologii – często trudno jest jednoznacznie oddzielić jedno od drugiego.
Zużyte dyski mogą prowadzić do wielu schorzeń, takich jak:
- Skolioza – czyli boczne skrzywienie kręgosłupa
- Przepuklina dysku – nazywana też jego wypukliną, wypadnięciem lub pęknięciem
- Stenoza – zwężenie kanału kręgowego ograniczające przestrzeń dla nerwów
- Kręgozmyk – czyli przemieszczenie się kręgów względem siebie
Przyczyny Dyskopatii
Przyczyny dyskopatii kręgosłupa są wielorakie i można je podzielić w sposób ogólny na:
- genetyczne
Predyspozycje genetyczne odgrywają kluczową rolę w rozwoju dyskopatii. Osoby, u których w rodzinie występowały przypadki tego schorzenia, są bardziej narażone na jej rozwój. Obecnie istnieje zgodność wśród badaczy, że to właśnie czynniki dziedziczne mają największy wpływ na występowanie zwyrodnieniowej choroby krążka międzykręgowego. Szacuje się, że nawet 50–70% przypadków zwyrodnienia krążków jest związanych z uwarunkowaniami genetycznymi.
Najczęściej choroba ujawnia się po 40. roku życia, szczególnie w dolnym odcinku lędźwiowym kręgosłupa, jednak u osób z silnymi obciążeniami genetycznymi może wystąpić znacznie wcześniej. Duże znaczenie mają tu również określone warianty genów (polimorfizmy) odpowiedzialne m.in. za produkcję cytokin i składników macierzy pozakomórkowej, które wpływają na procesy zapalne i strukturę krążka.
- związane z trybem życia
Podstawową funkcją mechaniczną krążka międzykręgowego jest pochłanianie obciążeń osiowych and odporność na siły działające na kręgosłup — szczególnie te wywoływane przez siłę grawitacji. Na krążek działa wiele różnych sił i momentów — nieustannie reaguje on na zmieniające się warunki biomechaniczne.
Trzy główne rodzaje obciążeń, które musi znosić dysk, to:
- masa ciała i ciężar kręgów położonych powyżej
- siły generowane przez skurcz mięśni, które stabilizują i poruszają kręgosłup
- dodatkowy ciężar zewnętrzny — np. w postaci podnoszonych lub noszonych przedmiotów
It is worth noting that siły te nie są stałe — zmieniają się zarówno pod względem intensywności, jak i kierunku, w zależności od rodzaju aktywności, jaką wykonujemy. Krążek międzykręgowy nieustannie dostosowuje się do warunków — czy to siedzimy, podnosimy coś, czy też wykonujemy skręt tułowia — przez co stanowi kluczowy element stabilizacji całej osi ciała.
Degeneracja krążków międzykręgowych ściśle wiąże się też z wiekiem — ryzyko jej wystąpienia wzrasta wraz z upływem lat. Co ciekawe, badania wskazują, że u mężczyzn zmiany zwyrodnieniowe mogą pojawiać się nawet dekadę wcześniej niż u kobiet. Mimo to, właśnie kobiety częściej doświadczają negatywnych skutków degeneracji, takich jak niestabilność kręgosłupa czy zaburzenia jego naturalnej krzywizny, np. w postaci skoliozy.
Do pozostałych istotnych czynników ryzyka należą:
- palenie tytoniu,
- otyłość,
- zaburzenia metaboliczne,
- stres oksydacyjny,
- przewlekłe, nisko nasilone infekcje.
Szczególną uwagę zwraca się na wpływ masy ciała – istnieje wyraźna korelacja między otyłością a nasileniem zmian degeneracyjnych. Nadmierna waga, zwłaszcza w połączeniu z brakiem aktywności fizycznej, dodatkowo przyspiesza procesy zwyrodnieniowe, pogarszając kondycję krążków międzykręgowych i całego kręgosłupa.
Mechanizm Dyskopatii
Jak wcześniej wspomniano krążek międzykręgowy składa się z dwóch podstawowych elementów: jądra miażdżystego i pierścienia włóknistego. Mimo że proporcje jego składników mogą się różnić w zależności od lokalizacji w kręgosłupie (szyjnym, piersiowym czy lędźwiowym), podstawowy skład krążka pozostaje taki sam: proteoglikany, kolagen i woda.
Jądro miażdżyste to centralna, miękka część krążka o wysokiej zawartości wody, dzięki czemu skutecznie amortyzuje obciążenia, zarówno w pozycji stojącej, jak i siedzącej. Pierścień włóknisty otacza jądro, posiadając bardziej zwartą, zbitą, kolagenową strukturę, co zapewnia wytrzymałość mechaniczną. Składa się z kilku warstw kolagenu (tzw. blaszek), które umożliwiają pierścieniowi wytrzymanie wysokiego ciśnienia.
Zewnętrzne włókna krążka, tzw. włókna Sharpeya, łączą się bezpośrednio z płytkami końcowymi kręgów oraz więzadłami podłużnymi kręgosłupa. Zarówno jądro, jak i pierścień włóknisty są strukturami pozbawionymi własnych naczyń krwionośnych – ich odżywianie odbywa się poprzez dyfuzję z naczyń krwionośnych znajdujących się na obrzeżach krążka. To kluczowe, ponieważ upośledzenie zaopatrzenia w składniki odżywcze prowadzi do obumierania komórek dysku, co przyczynia się do jego degeneracji.
W efekcie dochodzi do utraty prawidłowej struktury oraz funkcji mechanicznej krążka, co objawia się zmniejszeniem jego wysokości i zwiększoną podatnością na powstawanie pęknięć w pierścieniu włóknistym. Może to prowadzić do przepukliny krążka, zwłaszcza w odpowiedzi na długotrwałe lub intensywne obciążenia mechaniczne.
Zdegenerowany krążek międzykręgowy może powodować ból pleców na kilka sposobów: po pierwsze, poprzez utratę wysokości i wtórne zaburzenia biomechaniczne, które przeciążają stawy międzywyrostkowe, więzadła i mięśnie. Po drugie, przepuklina dysku może wywołać mechaniczny ucisk na wychodzący korzeń nerwowy, co skutkuje dolegliwościami bólowymi — zwłaszcza gdy nerw jest już uwrażliwiony.
Rodzaje Dyskopatii
Istnieje kilka rodzajów dyskopatii, które zależą od lokalizacji uszkodzeń w kręgosłupie. Dyskopatia lędźwiowa jest najczęściej spotykanym rodzajem i dotyczy dolnego odcinka kręgosłupa. Objawia się ona bólem w dolnej części pleców oraz może prowadzić do poważnych objawów neurologicznych, takich jak rwa kulszowa. Dyskopatia szyjna obejmuje odcinek szyjny kręgosłupa, wpływając na kark i ramiona, może powodować bóle szyi, głowy oraz rąk. Dyskopatia piersiowa, choć rzadsza, dotyczy odcinka piersiowego kręgosłupa i może manifestować się bólem w klatce piersiowej oraz trudnościami w oddychaniu.
W każdym z tych przypadków, degeneracyjne zmiany krążków międzykręgowych prowadzą do podobnych objawów, takich jak ból i ograniczenie ruchomości, ale lokalizacja i konkretne dolegliwości mogą się różnić w zależności od dotkniętego obszaru kręgosłupa.
Dyskopatia – Objawy
Dyskopatia to schorzenie kręgosłupa, które może objawiać się różnorodnymi symptomami, w zależności od umiejscowienia uszkodzonego krążka międzykręgowego. Najczęstsze objawy to:
- Ból kręgosłupa – często zlokalizowany w jednym odcinku (np. szyjnym, piersiowym lub lędźwiowym), może nasilać się przy długotrwałym staniu, siedzeniu, schylaniu się lub podnoszeniu ciężarów.
- Zmniejszony zakres ruchu – sztywność i trudności w wykonywaniu codziennych czynności, jak schylanie się czy obracanie tułowia.
- Osłabienie siły mięśniowej – zwłaszcza w kończynach dolnych lub górnych, w zależności od miejsca ucisku nerwów.
- Drętwienie, mrowienie lub pieczenie – pojawia się w obrębie kończyn i jest wynikiem podrażnienia lub ucisku na nerwy rdzeniowe.
- Promieniowanie bólu – jeśli przepuklina dysku uciska na korzenie nerwowe, ból może promieniować np. do pośladka, nogi (jak objaw rwy kulszowej), ramienia czy palcy.
- Objawy neurologiczne – w zaawansowanych przypadkach może dojść do zaburzeń oddawania moczu i stolca (zespół ogona końskiego), co stanowi pilną sytuację medyczną wymagającą natychmiastowej interwencji.
Leczenie Dyskopatii
Leczenie dyskopatii jest złożonym procesem, który obejmuje zarówno metody zachowawcze, jak i interwencje chirurgiczne. Dobrą wiadomością jest to, że większość pacjentów wraca do zdrowia bez konieczności operacji. Jednak są sytuacje, w których szybka diagnostyka i interwencja chirurgiczna mogą być niezbędne. Mówimy wtedy o tzw. „czerwonych flagach”. W przypadku wystąpienia charakterystycznych objawów lub mechanizmu urazu o dużej sile działania koniecznością jest konsultacja z neurologiem lub ortopedą. Poniżej kilka przykładów tzw. „czerwonych flag”:
- Zespół ogona końskiego – problemy z oddawaniem moczu, zatrzymanie moczu lub niekontrolowane wypróżnienia.
- Podejrzenie infekcji kręgosłupa – gorączka, dreszcze w nocy, ból nasilający się mimo odpoczynku.
- Nowotwór – zwłaszcza u osób z wcześniejszą historią choroby nowotworowej lub nagłą, niewyjaśnioną utratą masy ciała.
- Uraz – upadek, wypadek samochodowy, przemoc fizyczna.
Metody Zachowawcze
Metody zachowawcze odgrywają podstawową rolę w leczeniu dyskopatii. Większośc przypadków dyskopatycznych nie wymaga interwencji chirurgicznej. W skład metod leczenia zachowawczego wchodzą:
- Pharmacotherapy
- Fizjoterapia
- Zmiana stylu życia
Przede wszystkim stosowana jest pharmacotherapy, która obejmuje leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ), mające na celu złagodzić ból i zmniejszyć stan zapalny. W niektórych przypadkach lekarz może zaproponować także środki rozluźniające mięśnie lub preparaty działające na układ nerwowy. Decyzja o ich zastosowaniu powinna być jednak dokładnie przemyślana i dostosowana do rzeczywistych dolegliwości pacjenta.
Kolejną niezwykle ważną metodą jest rehabilitacja. Rehabilitacja odgrywa fundamentalną rolę w leczeniu dyskopatii. To nie tylko doraźna pomoc, ale przede wszystkim sposób na odbudowę sprawności i zapobieganie nawrotom dolegliwości bólowych.
Najczęściej stosowane formy rehabilitacji to:
- Ćwiczenia wzmacniające mięśnie głębokie (tzw. core), które stabilizują kręgosłup.
- Ćwiczenia rozciągające i poprawiające ruchomość kręgosłupa.
- Manual therapy – delikatne techniki mobilizacyjne wykonywane przez fizjoterapeutę.
- Physical therapy – np. laser, pole magnetyczne, elektroterapia – wspomagają regenerację i zmniejszają ból.
Leczenie nie kończy się jednak na lekach i ćwiczeniach. Ważnym elementem terapii są również codzienne nawyki takiej jak:
- Nauka ergonomii ruchu – jak prawidłowo siedzieć, podnosić ciężary czy pracować przy biurku.
- Aktywność fizyczna – regularne spacery, pływanie lub jazda na rowerze mogą zdziałać więcej niż się wydaje.
- Redukcja masy ciała – mniejszy nacisk na kręgosłup oznacza mniej bólu.
- Dbanie o prawidłową postawę ciała – zarówno w pracy, jak i w domu.
Zaleca się co najmniej 6 tygodniowy plan leczenia z wykorzystaniem wymienionych wyżej elementów zachowawczych przed podjęciem decyzji o konieczności interwencji chirurgicznej. Stanowi to istotny argument w trakcie podejmowania decyzji o wskazaniu do wykonania zabiegu. Jeśli mimo leczenia zachowawczego przez 6–8 tygodni nie ma poprawy or objawy się nasilają (np. drętwienie, osłabienie mięśni, zaburzenia czucia), warto wykonać rezonans magnetyczny. Pozwala on dokładnie ocenić stan krążków międzykręgowych, kanału kręgowego i korzeni nerwowych.
Interwencje Chirurgiczne
Interwencje chirurgiczne są stosowane w leczeniu dyskopatii, gdy metody zachowawcze okazują się nieskuteczne. Operacja może być dobrym rozwiązaniem, jeśli:- masz neurological symptoms (drętwienie, osłabienie mięśni, utrata kontroli nad pęcherzem),
- ból uniemożliwia normalne funkcjonowanie mimo prób leczenia zachowawczego,
- diagnoza jest jednoznaczna – np. przepuklina uciskająca nerw lub znaczne zwężenie kanału kręgowego.
Laminektomia to jeden z najczęściej wykonywanych zabiegów neurochirurgicznych, który ma na celu odbarczenie (czyli „odetkanie”) kanału kręgowego. Zabieg ten wykonuje się w sytuacjach, gdy dochodzi do zwężenia przestrzeni wokół rdzenia kręgowego lub korzeni nerwowych. Podczas laminektomii chirurg usuwa wyrostek kolczysty i blaszkę łuku kręgu (czyli „dach” kanału kręgowego), aby zwiększyć przestrzeń i zmniejszyć ucisk na nerwy. Zabieg przeprowadza się zazwyczaj z dostępu tylnego, z zachowaniem stabilności kręgosłupa – dlatego usuwa się tylko to, co konieczne, zwykle nie naruszając stawów międzykręgowych.
Ważne jest, aby decyzja o przeprowadzeniu operacji była podjęta na podstawie szczegółowej diagnostyki obrazowej, takiej jak rezonans magnetyczny, aby precyzyjnie określić zakres i miejsce interwencji.
Ćwiczenia W Leczeniu Dyskopatii
Ćwiczenia odgrywają niezwykle istotną rolę w leczeniu dyskopatii lędźwiowej. Rehabilitacja, która obejmuje dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta ćwiczenia, może znacząco wpłynąć na poprawę kondycji kręgosłupa i zmniejszyć objawy bólowe. Przykładowe, ćwiczenia dla każdego pacjenta z dolegliwościami bólowymi dolnego odcinka kręgosłupa powinny skupiać się na poprawie elastyczności and wydolności głównych stabilizatorów mięśniowych takich jak mięśnie: przykręgosłupowe, brzucha, pośladków czy też nóg. Ćwiczenia takie jak unoszenie bioder w leżeniu na plecach i przyciąganie kolan do klatki piersiowej stanowią dobrą alternatywę dla większości pacjentów z dużymi objawami w dolnej części pleców w początkowej fazie usprawniania, ponieważ pomagają aktywować mięśnie posturalne oraz poprawić elastyczność kręgosłupa
Co więcej, regularne wykonywanie tych ćwiczeń nie tylko wspomaga proces leczenia, ale również pełni funkcję profilaktyczną, zmniejszając ryzyko nawrotu schorzenia. Kluczowym elementem rehabilitacji jest nauczenie pacjentów unikania nadmiernych obciążeń kręgosłupa w codziennych czynnościach oraz systematyczność w wykonywaniu zaleconych ćwiczeń. Szczegółowy plan postępowania powinien być skonsultowany z fizjoterapeutą w celu określenia źródła dolegliwości, aktualnej fazy zmiany oraz możliwości samoleczenia w środowisku domowym.
Rodzaje Ćwiczeń
W przypadku dyskopatii lędźwiowej zaleca się specjalistyczne ćwiczenia, które pomagają wzmocnić mięśnie pleców i brzucha, a tym samym odciążają kręgosłup. Do jednych z nich należą:
- Unoszenie bioder w leżeniu na plecach: to ćwiczenie wzmacniające mięśnie pośladkowe i dolne partie kręgosłupa, pomaga stabilizować odcinek lędźwiowy.
- Pochylanie miednicy: to ćwiczenie aktywujące mięśnie brzucha przez co zmniejsza obciążenie dolnej części pleców.
- Przyciąganie kolana (lub kolan) do klatki piersiowej: to bardzo popularne ćwiczenie rozciągające, które pomaga zmniejszyć napięcie w dolnym odcinku kręgosłupa, poprawić elastyczność bioder i rozluźnić mięśnie pośladków oraz lędźwi. Może być wykonywane zarówno jednostronnie (jedno kolano), jak i obustronnie (oba kolana).
- “Cat-camel”: to ćwiczenie zaczynamy w pozycji klęku podpartego, angażuje plecy oraz tułów, a także rozciąga kręgosłup i wzmacnia mięśnie brzucha.
Każde z tych ćwiczeń stanowi bezpieczny przykład zadań ruchowych dla większości pacjentów, który ma na celu poprawę stabilności kręgosłupa, wzmocnienie mięśni posturalnych i poprawę elastyczności, co jest niezbędne zarówno w fazie leczenia, jak i zapobiegania nawrotom dyskopatii.
Zalecenia Dotyczące Ćwiczeń
Skuteczność ćwiczeń w leczeniu dyskopatii kręgosłupa zależy od kilku kluczowych zaleceń. Przede wszystkim, ważna jest regularność w ich wykonywaniu – ćwiczenia powinny być częścią codziennej rutyny, co pozwoli osiągnąć i utrzymać optymalne rezultaty. Należy zwracać szczególną uwagę na technikę wykonywania ćwiczeń, ponieważ niewłaściwa postawa lub zbyt intensywne ruchy mogą prowadzić do kontuzji i pogorszenia stanu zdrowia.
W początkowej fazie rehabilitacji bardzo ważne jest, aby wsłuchiwać się w swoje ciało i dostosowywać intensywność ćwiczeń do aktualnego poziomu dolegliwości bólowych. Wiele osób zauważa, że objawy mogą się nieco nasilać na początku, gdy ciało dopiero przyzwyczaja się do nowych ruchów. Nie oznacza to jednak, że ćwiczenia są szkodliwe – wręcz przeciwnie – regularna, odpowiednio dobrana aktywność może znacząco poprawić ruchomość kręgosłupa i zmniejszyć ból w dłuższej perspektywie. Kluczowe jest, aby program ćwiczeń był indywidualnie dostosowany do pacjenta oraz stopnia zaawansowania schorzenia, co zazwyczaj konsultuje się z fizjoterapeutą lub lekarzem prowadzącym.
- Regularność: Codzienne ćwiczenia pomagają utrzymać elastyczność i siłę mięśni kręgosłupa.
- Technika: Prawidłowe wykonywanie ćwiczeń zapobiega kontuzjom.
- Indywidualizacja: Program ćwiczeń powinien być dostosowany do potrzeb pacjenta.
Przestrzeganie tych zaleceń zmniejsza ryzyko nawrotu objawów dyskopatii kręgosłupa oraz przyczynia się do trwałej poprawy kondycji zdrowotnej.
Summary
Kręgosłup zbudowany jest z 33–34 kręgów i podzielony na pięć odcinków: szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy i guziczny. Każdy krąg składa się z trzonu (przenosi ciężar), łuku (tworzy kanał dla rdzenia kręgowego) oraz wyrostków, które umożliwiają ruch i przyczep mięśni. Między kręgami znajdują się krążki międzykręgowe (dyski), które amortyzują wstrząsy i pozwalają na ruchomość kręgosłupa.
Dyskopatia to zwyrodnienie krążków międzykręgowych, występujące najczęściej w odcinku lędźwiowym. Powoduje ból pleców, ograniczenie ruchomości, a w niektórych przypadkach również drętwienie czy osłabienie kończyn. Przyczyną są predyspozycje genetyczne, wiek, siedzący tryb życia, otyłość i urazy. W miarę starzenia krążki tracą elastyczność, co prowadzi do pęknięć i ucisku na struktury sąsiadujące.
Leczenie obejmuje głównie metody zachowawcze: farmakoterapię (leki przeciwbólowe), fizjoterapię (ćwiczenia wzmacniające i rozciągające) oraz zmianę stylu życia. Operacja jest konieczna tylko w ciężkich przypadkach, określanych mianem tzw. „czerwonych flag”.
Ćwiczenia odgrywają ważna rolę dlatego, że stanowią sposób na redukcję dolegliwości oraz działają jako środek profilaktyczny. Odpowiednio dobrany zestaw ćwiczeń powinien zostać skonsultowany z fizjoterapeutą uwzględniając przy tym źródło dolegliwości oraz możliwości pacjenta. Każdorazowo ważne aby ćwiczenia były wykonywane z odpowiednią regularnością oraz techniką ruchu.
Bibliography:
1. Sertac Kirnaz, Charisse Capadona, Taylor Wong, Jacob L. Goldberg, Branden Medary,Fabian Sommer, Lynn B. McGrath, Roger Härtl,Fundamentals of Intervertebral Disc Degeneration, World Neurosurgery, Volume 157, 2022, Pages 264-273, ISSN 1878-8750,
2. Scarcia L, Pileggi M, Camilli A, Romi A, Bartolo A, Giubbolini F, Valente I, Garignano G, D’Argento F, Pedicelli A, Alexandre AM. Degenerative Disc Disease of the Spine: From Anatomy to Pathophysiology and Radiological Appearance, with Morphological and Functional Considerations.
J Pers Med. 2022 Nov 12(11)
3. Reid PC, Morr S, Kaiser MG. State of the union: a review of lumbar fusion indications and techniques for degenerative spine disease. J Neurosurg Spine.
2019 Jul 1;31(1):1-14.
4. Xin J, Wang Y, Zheng Z, Wang S, Na S, Zhang S. Treatment of Intervertebral DiscDegeneration. Orthop Surg. 2022 Jul;14(7):1271-1280.
5. Liyew WA. Clinical Presentations of Lumbar Disc Degeneration and Lumbosacral Nerve Lesions. Int J Rheumatol. 2020 Aug 29;2020
6. Donnally III CJ, Hanna A, Varacallo MA. Lumbar Degenerative Disk Disease. [Updated 2023 Aug 4]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-.
7. Battié MC, Joshi AB, Gibbons LE; ISSLS Degenerative Spinal Phenotypes Group. Degenerative Disc Disease: What is in a Name? Spine (Phila Pa 1976).
2019 Nov 1;44(21):1523-1529.
8. Gugliotta M, da Costa BR, Dabis E, Theiler R, Jüni P, Reichenbach S, Landolt H, Hasler P. Surgical versus conservative treatment for lumbar disc herniation: a prospective cohort study. BMJ Open. 2016 Dec 21;6(12)
9. Fakhoury J, Dowling TJ. Cervical Degenerative Disc Disease. [Updated 2023 Aug 14]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-.
10. Butler AJ, Munakomi S, Donnally III CJ. Diskectomy. [Updated 2024 Apr 16]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-.
11. Estefan M, Munakomi S, Camino Willhuber GO. Laminectomy.
