Wprowadzenie
Zespół zamrożonego barku to schorzenie dotyczące torebki stawowej.W fazie pierwszej
występuje jej zapalenie, a w kolejnym etapie w stawie pojawiają się zwłóknienia, które w
konsekwencji prowadzą do przykurczu. Najczęściej występuje w trzech fazach i cechuje się
ograniczeniem ruchomości czynnej i biernej oraz dotkliwym dla pacjenta bólem. Zapalenie
torebki stawowej to wyniszczająca choroba ograniczająca czynności funkcjonalne i powodująca
sztywność w stawie. Szacuje się, że schorzenie występuje u 2% do 5% populacji ogólnej,
przy czym częściej dotyka ono kobiet, w szczególności po 50 roku życia.
Etiologia
Zarostowe zapalenie torebki stawowej to choroba samoograniczająca się. Pierwsza faza
zamarzania trwa od 3 do 6 miesięcy i cechują ją nasilające się dolegliwości bólowe, w
szczególności w nocy oraz początki uczucia sztywności w stawie. Chory nie może leżeć na
zajętej stronie, a ból obejmuje staw ramienny często z promieniowaniem do zewnętrznej strony
ramienia. W dalszej kolejności następuje faza postępującego usztywnienia, w której objawy
ograniczenia zakresu ruchomości zaczynają dominować nad dolegliwościami bólowymi. Osoba
dotknięta tym schorzeniem zgłasza ból na końcu jej możliwego zakresu ruchu oraz przy próbie
jego biernego zwiększenia. Samoograniczanie się choroby powoduje, że ból i sztywność
naturalnie maleją. Podczas fazy topnienia następuje powolne odzyskiwanie ruchomości w
stawie.
Etapy choroby
- faza zamarzania
- faza postępującego usztywnienia
- faza topnienia
Przyczyny
Zarostowe zapalenie torebki stawowej dzielimy na pierwotne i wtórne:
- Pierwotne zapalenie torebki stawowej ma podłoże idiopatyczne, co oznacza brak jednoznacznego czynnika wyzwalającego objawy. Dane z ostatnich lat wskazują, że u pacjentów, u których rozwija się ta patologia, występuje bardzo charakterystyczny profil chorób współistniejących o podłożu immunometabolicznym takich jak cukrzyca typu 2, dysfunkcje tarczycy oraz hiperlipidemia.
- Wtórne zapalenie torebki stawowej jest następstwem urazów mechanicznych bądź jednostek chorobowych bezpośrednio upośledzających ruchomość w stawie barkowym. W wyniku urazu, lub zabiegu chirurgicznego dochodzi do unieruchomienia stawu, co sprzyja rozwinięciu się patologii. Jako inną przyczynę podaje się zapalenie torebki jako konsekwencja zabiegu w obrębie barku lub klatki piersiowej.
Czynniki występowania
Ryzyko wystąpienia tego schorzenia rośnie między 40 a 60 rokiem życia i częściej
dotyczy kobiet. Wśród czynników mających wpływ na rozwinięcie się zapalenia torebki
stawowej wymienia się:
- choroby sercowo- naczyniowe
- niedoczynność tarczycy
- choroby autoimmunologiczne
- cukrzyca
- otyłość
- palenie tytoniu
- brak aktywności fizycznej
Rozpoznanie / badania kliniczne
Podstawą do postawienia diagnozy zespołu zamrożonego barku jest wywiad oraz
badanie kliniczne. U osób z zapaleniem torebki stawowej objawy rozwijają się powoli. Z reguły
zaczyna się od narastającego bólu barku, który na przestrzeni kolejnych tygodni lub miesięcy
staje się coraz silniejszy i stopniowo ogranicza ruchomość w stawie. Dolegliwości bólowe
pacjenci zgłaszają podczas prób wykonywania rutynowych czynności życiowych, ale
odczuwane mogą być także w spoczynku. Kolejny etap choroby to widoczna dominacja
sztywności stawu. Ból staje się ciągły i tępu, a nagłe gesty czy próba przekroczenia bariery
ruchu wywołują zaostrzenie objawów.
Kluczowym objawem klinicznym schorzenia jest ograniczenie ruchomości stawu,
widoczne zarówno w ruchu czynnym, jak i biernym. Deficyt ten postępuje zgodnie z typowym
wzorcem torebkowym, w którym rotacja zewnętrzna ulega redukcji o co najmniej 50%. Do
postawienia pewnego rozpoznania wymagany jest ubytek ruchomości o minimum 25% w co
najmniej dwóch płaszczyznach oraz wspomniany, ponad pięćdziesięcioprocentowy deficyt
rotacji zewnętrznej. Dodatkowym kryterium diagnostycznym jest stałe utrzymywanie się
objawów lub ich progresywne pogarszanie przez okres minimum jednego miesiąca.
Metody obrazowania
Głównym celem diagnostyki obrazowej jest wykluczenie innych patologii stawu
barkowego. Klasyczne badanie RTG daje prawidłowy obraz. W sytuacjach niejednoznacznych
lub przy podejrzeniu innych uszkodzeń (np. stożka rotatorów), kluczowe znaczenie zyskują
zaawansowane metody wspierające diagnozę:
- Ultrasonografia (USG): pozwala na uwidocznienie pogrubienia torebki stawowej w zachyłku dolnym oraz więzadła krukowo-ramiennego, a także potwierdza aktywny proces zapalny
- Rezonans magnetyczny (MRI): jego wynik zależy od stopnia zaawansowania choroby i może (choć nie musi) wykazać zwłóknienie torebki stawowej.
Rokowanie
Rokowanie pacjentów z zarostowym zapaleniem torebki stawowej jest dobre przy
wczesnym pojęciu leczenia. Równocześnie zastosowanie fizjoterapii, leków przeciwzapalnych
oraz kortykosteroidów sprawia, że 80% pacjentów odzyskuje satysfakcjonująca funkcję
barku. Choroba ma charakter samoograniczający się, jednak brak fizjoterapii i edukacji
pacjenta może doprowadzić do trwałego ograniczenia zakresu ruchu.
Możliwości leczenia i dobór metod
Współczesny standard leczenia zespołu zamrożonego barku opiera się na precyzyjnym
określeniu etapu choroby oraz tzw. stopnia drażliwości tkanki (tissue irritability). Klasyfikacja
ta, opracowana przez amerykański zespół ekspertów pod przewodnictwem Martina J. Kelleya i
opublikowana w maju 2013 roku, stała się fundamentem decyzyjnym w pracy lekarzy i
fizjoterapeutów. Dzięki niej specjaliści odeszli od intuicyjnego działania na rzecz terapii ściśle
dopasowanej do aktualnego stanu zapalnego pacjenta.
Klasyfikacja poziomu drażliwości tkanki
Leczenie zachowawcze
- Faza I: Wysoka drażliwość (etap zamarzania)
W początkowej fazie terapii priorytetem jest maksymalne zmniejszenie
dolegliwości bólowych pacjenta. Fizjoterapia w tym okresie opiera się na delikatnych
mobilizacjach stawowych o niskiej intensywności, wykonywanych wyłącznie w
bezbolesnym zakresie. Rekomenduje się również ćwiczenia bierne oraz wspomagane
(czynno-bierne). Ze strony medycznej zaleca się wykonanie dostawowej iniekcji
sterydowej. Badania dowodzą, że iniekcje dostawowe nie tylko znoszą ból, ale też
znacząco poprawiają ruchomość. Najlepsze rezultaty przynosi jednak połączenie
farmakoterapii z celowanymi ćwiczeniami mobilizacyjnymi, co pozwala skutecznie
zapobiec trwałemu ograniczeniu funkcji stawu.
- Faza II ( Umiarkowana drażliwość, faza postępującego unieruchomienia)
W kolejnej fazie (ukierunkowanej na poprawę mobilności) stan zapalny stopniowo
wygasa, a unaczynienie tkanek maleje. Maziówka przekształca się wówczas w
gęstą, twardą i zbliznowaciałą tkankę łączną włóknistą, która
mechanicznie zaciska się wokół głowy kości ramiennej.W ramach terapii manualnej
wprowadza się mobilizacje stawowe o umiarkowanej intensywności, w których
można stopniowo wydłużać czas trwania oraz zwiększać amplitudę ruchu. Należy jednak
zachować szczególną ostrożność, aby bodźce zabiegowe nie wywołały reakcji zapalnej i
związanego z nią bólu wtórnego.
- Faza III ( niska drażliwość, faza topnienia)
W końcowej fazie rehabilitacji kluczowym elementem staje się edukacja
pacjenta w zakresie bezpiecznego powrotu do pełnych aktywności
funkcjonalnych, zawodowych oraz rekreacyjnych. W ramach terapii manualnej i
powiązanych procedur mobilizacji stawowych wprowadza się techniki progresywne,
wykonywane w końcowych zakresach ruchu. Charakteryzują się one wysoką amplitudą,
wydłużonym czasem trwania oraz pracą bezpośrednio w oporze tkankowym. Ćwiczenia
rozciągające ukierunkowane są na permanentne wydłużenie struktur, co osiąga się
poprzez sukcesywne wydłużanie czasu samej pozycji rozciągania – wszystko przy stałej
kontroli, by nie prowokować odczynu zapalnego i współtowarzyszących dolegliwości
bólowych.
Głównym celem programu ruchowego na tym etapie jest ostateczna integracja
prawidłowego wzorca rytmu ramienno-łopatkowego z czynnościami dnia codziennego
oraz kompleksowe przygotowanie pacjenta do bezpiecznego powrotu do uprawiania
sportu i rekreacji.
Przykłady ćwiczeń
Pokazano przykłady powszechnie zalecanych ćwiczeń poprawiających ruchomość barku.
Leczenie zachowawcze trwa 6 miesięcy i w 90% przypadków jest skuteczne. Jeżeli
terapia prowadzona zachowawczo nie daje satysfakcjonujących wyników proponuje się
pacjentowi inne procedury lecznicze takie jak: Jeśli po 6 miesiącach intensywnego i
prawidłowo prowadzonego leczenia zachowawczego pacjent nie wykazuje poprawy
funkcjonalnej, a ból i sztywność uniemożliwiają pracę, konsensusy zalecają interwencję
chirurgiczną
- roprężanie torebki stawoej solą fizjologiczna pod kontrolą USG
- manipulacje w znieczuleniu
- zabieg artroskopii z usunięciem zrostów
Zabieg Hydrodylatacji (Hydrodystensji)
Hydrodylatacja (artrograficzne rozciągnięcie stawu ramienno-łopatkowego) to
wysoce skuteczna metoda leczenia zamrożonego barku. Zabieg polega na wstrzyknięciu do
stawu pod kontrolą obrazową USG dużej objętości płynu (zwykle soli fizjologicznej z
kortykosteroidem), co pozwala na mechaniczne rozciągnięcie lub rozerwanie obkurczonej
torebki stawowej.
Metaanalizy sieciowe oraz przegląd Cochrane potwierdzają, że hydrodylatacja ze
sterydem najskuteczniej łagodzi ból, znacząco przewyższając placebo. Wyraźną poprawę w
zakresie ruchomości i funkcji stawu obserwuje się już po 3 tygodniach, a efekty te utrzymują się
w perspektywie 6 i 12 tygodni.
Zabieg jest bezpieczny, a jedynym częstym powikłaniem jest przejściowy ból w trakcie
i bezpośrednio po iniekcji. Połączenie hydrodilatacji z manipulacją stawu przyspiesza uzyskanie
ulgi i powrót ruchomości, choć długoterminowe wyniki są zbliżone do samego
rozciągnięcia. Badania sugerują również, że najbardziej trwałe efekty terapeutyczne przynosi
tylna hydrodylatacja dostawowa.
Interwencje chirurgiczne
Leczenie chirurgiczne jest zazwyczaj zarezerwowane dla pacjentów, u których objawy
utrzymują się pomimo prowadzenia leczenia zachowawczego przez okres 6–12 miesięcy
(choć niektóre źródła sugerują wydłużenie tego czasu do 9–12 miesięcy). Wyróżniamy dwie
metody, które mogą być stosowane jako samodzielne interwencje lub być ze sobą łączone w
celu uzyskania lepszego rezultatu klinicznego.
- MUA (Manipulation Under Anesthesia) – Manipulacja w znieczuleniu
MUA ( Manipulacja w znieczuleniu ogólnym) to zamknięta, niechirurgiczna
procedura stosowana w leczeniu zaawansowanego przykurczu barku. Zabieg
przeprowadza się w pełnej narkozie lub przy zastosowaniu blokady splotu ramiennego,
co pozwala na całkowite wyłączenie bólu oraz zniesienie napięcia mięśniowego u
pacjenta. Podczas procedury chirurg ortopeda wykonuje sekwencję manualnych
ruchów dźwigniowych kończyną, siłowo doprowadzając ramię do maksymalnych
zakresów zgięcia, odwiedzenia oraz rotacji zewnętrznej i wewnętrznej. Procedura ma na
celu mechanicznie zniszczyć zrosty występujące w obrębie skurczonej i
zbliznowaciałej torebki stawowej, a całą manipulację zwykle uzupełnia się dodatkowym
wstrzyknięciem kortykosteroidu o działaniu przeciwzapalnym.
Główną wadą metody MUA jest ryzyko poważnych powikłań wynikających
bezpośrednio z użycia niekontrolowanej siły fizycznej, do których należą:
- Jatrogenne złamanie szyjki chirurgicznej kości ramiennej
- Uszkodzenia tkanek miękkich
- Zaburzenia neurologiczne
- Krwiaki wewnątrzstawowe
- ACR (Arthroscopic Capsular Release) – Artroskopowe uwolnienie torebki (Złoty Standard Chirurgii)
Artroskopowe uwolnienie torebki stawowej to nowoczesna i mało inwazyjna
procedura polegająca na usunięciu zmienionych zapalnie i obkurczonych zapalnie
tkanek i zrostów wewnątrz stawu. Zabieg ten realizowany jest w warunkach bloku
operacyjnego pod znieczuleniem ogólnym. Cała procedura opiera się na wykonaniu
zaledwie dwóch lub trzech mikroskopijnych nacięć na skórze (o średnicy blisko 5 mm).
To przez nie operator wprowadza do wnętrza zesztywniałego barku zaawansowany
system optyczny (artroskop) oraz specjalistyczne, zminiaturyzowane instrumenty
medyczne.
W kolejnej fazie operacji chirurg dokonuje przecięcia przedniego oraz dolnego
segmentu torebki stawowej, a jeśli wymaga tego sytuacja anatomiczna – również jej
tylnej części. Całość działań zamyka oczyszczenie przestrzeni podbarkowej ze
zlokalizowanych tam zrostów oraz wycięcie zmienionych struktur kaletek bocznych.
Interwencja artroskopowa staje się uzasadnionym rozwiązaniem w następujących
okolicznościach klinicznych:
- Brak zadowalających rezultatów po wdrożeniu skrupulatnie realizowanego programu fizjoterapii, trwającego minimum pół roku.
- Nieskuteczność terapii farmakologicznej opartej na podaniu co najmniej 3 iniekcji sterydowych w przeciągu 6 miesięcy.
- Niepowodzenie wcześniej zastosowanych, mniej obciążających technik, do których zalicza się MUA (manipulację w narkozie) czy hydrodylatację.
- Zaawansowane, wtórne zesztywnienie struktur barku u osób dotkniętych cukrzycą, u których miejscowe podawanie preparatów sterydowych jest medycznie niewskazane.
Wdrożenie techniki artroskopowej niesie ze sobą istotne korzyści:
- Większa precyzja i kontrola: Umożliwia celowane, dokładne przecinanie zesztywniałych tkanek pod bezpośrednią kontrolą wzroku.
- Wyższy profil bezpieczeństwa: Całkowicie zapobiega złamaniom kości ramiennej oraz przypadkowym urazom obrąbka stawowego i stożka rotatorów.
- Mniejszy uraz tkankowy i szybsze gojenie: Ogranicza uszkodzenia tkanek miękkich oraz krwawienie dostawowe.
- Wartość diagnostyczna: Oferuje pełną diagnostykę śródoperacyjną wnętrza stawu, zapewniając jednocześnie natychmiastową kontrolę zakresu ruchu i szybką ulgę w bólu.
Efektywność kliniczna
Kluczowe dane na temat skuteczności tych metod przyniosło prestiżowe brytyjskie
badanie kliniczne FROST, obejmujące 503 pacjentów. Porównano w nim efekty intensywnej
fizjoterapii, zabiegu MUA oraz artroskopii (ACR). Po upływie roku we wszystkich trzech grupach
odnotowano wyraźne zmniejszenie dolegliwości bólowych i istotną poprawę sprawności barku.
Choć w skali Oxford Shoulder Score artroskopia uzyskała najwyższy średni wynik (40,3 pkt,
wobec 38,3 dla MUA oraz 37,2 dla fizjoterapii), to rozbieżności te okazały się zbyt małe, by
miały realne znaczenie w praktyce medycznej.
Dalsze badania potwierdziły, że MUA i ACR dają niemal identyczne rezultaty pod
względem odzyskiwania ruchomości i funkcji stawu. Analizy ekonomiczne jednoznacznie
wskazują jednak manipulację w znieczuleniu (MUA) jako rozwiązanie znacznie bardziej
opłacalne finansowo. Z kolei technika artroskopowa generuje wyższe koszty i niesie za
sobą większe ryzyko operacyjne, choć jej niezaprzeczalnym atutem pozostaje możliwość
bezpośredniego wglądu w struktury stawu. Taka śródoperacyjna kontrola wzrokowa pozwala na
precyzyjne usunięcie patologii, co zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia urazów
mechanicznych czy neurologicznych (takich jak złamania czy porażenia nerwów), które bywają
powikłaniem procedur zamkniętych.
Bibliografia
Achilova, F., Daher, M., Nassar, J. E., Daniels, A. H., & Abboud, J. A. (2026). Frozen
shoulder: Diagnosis and treatment of adhesive capsulitis. The American Journal of Medicine,
139(5), 598–605.
Li D, St Angelo JM, Taqi M. Adhesive Capsulitis (Frozen Shoulder) [Updated 2025 Mar
28]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available
from:
Page, M. J., Green, S., Kramer, S., Johnston, R. V., McBain, B., Chau, M., & Buchbinder,
R. (2014). Manual therapy and exercise for adhesive capsulitis (frozen shoulder). The Cochrane
database of systematic reviews, 2014(8), CD011275.
Kirker, K., O’Connell, M., Bradley, L., Torres-Panchame, R. E., & Masaracchio, M. (2023).
Manual therapy and exercise for adhesive capsulitis: a systematic review with meta-analysis.
The Journal of manual & manipulative therapy, 31(5), 311–327.
Mertens, M. G., Meert, L., Struyf, F., Schwank, A., & Meeus, M. (2022). Exercise Therapy
Is Effective for Improvement in Range of Motion, Function, and Pain in Patients With Frozen
Shoulder: A Systematic Review and Meta-analysis. Archives of physical medicine and
rehabilitation, 103(5), 998–1012.e14.
Berner, J. E., Nicolaides, M., Ali, S., Pafitanis, G., Preece, J., Hopewell, S., & Nanchahal,
J. (2024). Pharmacological interventions for early-stage frozen shoulder: a systematic review
and network meta-analysis. Rheumatology (Oxford, England), 63(12), 3221–3233.
Trakulkajornsak, P., Vitoonpong, T., Rangkla, S., Stonsaovapak, C., & Tantisiriwat, N.
(2026). Factors associated with shoulder function following ultrasound-guided hydrodilatation in
patients with frozen shoulder: a prospective observational study. Clinics in shoulder and elbow,
29(1), 20–27.
Challoumas, D., Biddle, M., McLean, M., & Millar, N. L. (2020). Comparison of Treatments
for Frozen Shoulder: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA network open, 3(12),
e2029581.
Shabbir, R., Arsh, A., Darain, H., & Aziz, S. (2021). Effectiveness of proprioceptive training
and conventional physical therapy in treating adhesive capsulitis. Pakistan journal of medical
sciences, 37(4), 1196–1200.
Kelley, M. J., Shaffer, M. A., Kuhn, J. E., Michener, L. A., Seitz, A. L., Uhl, T. L., Godges, J.
J., & McClure, P. W. (2013). Shoulder pain and mobility deficits: Adhesive capsulitis: Clinical
practice guidelines linked to the International Classification of Functioning, Disability, and Health
from the Orthopaedic Section of the American Physical Therapy Association. Journal of
Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 43(5), A1–A31.
Zhao, Y., Yang, T., Feng, C., Li, L., Pang, L., & Zhao, S. (2024). Arthroscopic Capsular
Release Versus Manipulation under Anesthesia for Refractory Frozen Shoulder: A Systematic
Review with Meta-Analysis. Orthopaedic surgery, 16(7), 1517–1529.
Trakulkajornsak, P., Vitoonpong, T., Rangkla, S., Stonsaovapak, C., & Tantisiriwat, N.
(2026). Factors associated with shoulder function following ultrasound-guided hydrodilatation in
patients with frozen shoulder: a prospective observational study. Clinics in shoulder and elbow,
29(1), 20–27.
Noten, S., Meeus, M., Stassijns, G., Van Glabbeek, F., Verborgt, O., & Struyf, F. (2016).
Efficacy of Different Types of Mobilization Techniques in Patients With Primary Adhesive
Capsulitis of the Shoulder: A Systematic Review. Archives of physical medicine and
rehabilitation, 97(5), 815–825.
Farrell, K., & Lampe, K. (2017). Addressing neurodynamic irritability in a patient with
adhesive capsulitis: a case report. The Journal of manual & manipulative therapy, 25(1), 47–56.
Kelley, M. J., Shaffer, M. A., Kuhn, J. E., Michener, L. A., Seitz, A. L., Uhl, T. L., Godges, J.
J., & McClure, P. W. (2013). Shoulder pain and mobility deficits: Adhesive capsulitis: Clinical
practice guidelines linked to the international classification of functioning, disability, and health
from the orthopaedic section of the American Physical Therapy Association. Journal of
Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 43(5), A1–A31.
Satpute, K., Reid, S., Mitchell, T., Mackay, G., & Hall, T. (2022). Efficacy of mobilization
with movement (MWM) for shoulder conditions: a systematic review and meta-analysis. The
Journal of manual & manipulative therapy, 30(1), 13–32.
Brindisino, F., Turgut, E., & Struyf, F. (2024). Frozen shoulder: exploration of terminology
and classification. Frontiers in rehabilitation sciences, 5, 1498263.
Li, D., St Angelo, J. M., & Taqi, M. (2025). Adhesive capsulitis (frozen shoulder). In
StatPearls. StatPearls Publishing.
Sun, G., Li, Q., Yin, Y., Fu, W., He, K., & Pen, X. (2024). Risk factors and predictive
models for frozen shoulder. Scientific Reports, 14(1), 15261.
Arce G. (2015). Primary Frozen Shoulder Syndrome: Arthroscopic Capsular Release.
Arthroscopy techniques, 4(6), e717–e720.
Brindisino, F., Turgut, E., & Struyf, F. (2024). Frozen shoulder: exploration of terminology
and classification. Frontiers in rehabilitation sciences, 5, 1498263.
Achilova, F., Daher, M., Nassar, J. E., Daniels, A. H., & Abboud, J. A. (2026). Frozen
shoulder: Diagnosis and treatment of adhesive capsulitis. The American journal of medicine,
139(5), 598–605.
