NEUROLOGOPEDIA W USZKODZENIACH MÓZGU

Zaburzenia mowy mogą powstać na skutek: udarów mózgu (niedokrwiennego lub krwotocznego), uszkodzeń mózgowo-czaszkowych powstałych w wyniku wypadków, chorób onkologicznych, endokrynologicznych i neurodegeneracyjnych, a także wszelkich chorób o etiologii neurologicznej. W Ośrodku Rehabilitacyjnym Neuroport specjalizujemy się w leczeniu zaburzeń mowy. W terapii ważna jest neurologopedia, która wspiera diagnozę, dobór ćwiczeń oraz stopniową odbudowę sprawności komunikacyjnej pacjenta po przebytych chorobach i urazach. 

Jak wygląda neurologopedia w teorii i praktyce? W badaniu neurologicznym mowę należy zbadać w pierwszej kolejności, ponieważ jej nieprawidłowości mogą utrudniać zebranie wywiadu. Ponadto, wyniki badania mowy przyczyniają się do oceny wyższych czynności nerwowych, co pozwala na dalszą diagnostykę. Mowa to łańcuch powiązań, w którym bada się słyszenie, rozumienie, formułowanie myśli i słów oraz łączenie ich, wytwarzanie głosu, oraz artykulację. Badanie każdego ogniwa pozwala określić nieprawidłowości występujące u chorych, które mogą występować pod postacią: głuchoty (niedosłuchu), afazji (utraty zdolności językowych), dysfonii (utraty głosu) czy dyzartrii (zaburzeń artykulacyjnych). Uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego mogą skutkować zaburzeniami mowy pod postacią nieafatycznych zaburzeń mowy lub afazją. W zależności od tego, która półkula mózgu została uszkodzona, neurologopeda ustala indywidualny plan terapii. Zacznijmy jednak od początku.

Jak wygląda neurologopedia w teorii i praktyce? Jeżeli zostanie uszkodzona prawa półkula mózgu, zazwyczaj mamy do czynienia z nieafatycznymi zaburzeniami mowy. Oznacza to zniesienie kompetencji komunikacyjnych pod postacią aprozodii, nierozumienia złożonych wypowiedzi, prozopagnozji, apraksji konstrukcyjnej, zespołu stronnego pomijania, a także problemu z budowaniem tekstu adekwatnego do sytuacji, osoby i celu. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w dysfunkcjach prawopókulowych pacjenci nie tracą zdolności produkowania mowy, mówią z reguły poprawnie. Rozumienie mowy, czyli tak zwana mowa bierna także jest prawidłowe. Uszkodzenie prawej półkuli skutkuje zaburzeniami z obszaru komunikacji, a nie języka. I tak aprozodia, to zaburzenia rozumienia i wytwarzania intonacji. Pacjenci nie potrafią zróżnicować wypowiedzi nacechowanych emocjami, a także sami mają problem z wyrażaniem swoich emocji. Ich mowa jest monotonna bez właściwego rytmu, tempa, intonacji, bez odpowiedniej prozodii. Pacjenci z patologią prawej półkuli mózgu mogą mieć problemy z rozumieniem długich, rozbudowanych wypowiedzi o skomplikowanej konstrukcji logiczno-gramatycznej, dlatego należy zwracać się do nich za pomocą krótkich komunikatów o prostej konstrukcji gramatycznej. Ponadto, przy głębszych uszkodzeniach, chorzy mogą nie rozpoznawać twarzy osób, nawet z najbliższego otoczenia. Ten rodzaj zaburzenia nazywany jest prozopagnozją. Często zdarza się, że pacjenci mają problem z wykonaniem podstawowych czynności życia codziennego z powodu apraksji (upośledzenie ruchów celowych), na przykład nie potrafią sami się ubrać, czy posługiwać sztućcami. U chorych również może występować zespół pomijania stronnego, gdzie pacjent ma ograniczone pole widzenia po przeciwnej stronie uszkodzenia, więc w przypadku uszkodzeń prawej półkuli pacjenci zmagają się z ograniczonym zasięgiem wzroku po lewej stronie. Opiekunowie takich pacjentów powinni także mieć na uwadze fakt, że chorzy mogą mieć duże trudności z wypowiadaniem się z powodu zaburzeń orientacji przestrzennej i nie potrafią prawidłowo ocenić otaczającej ich rzeczywistości, np. mylą czynności, pomieszczenia, przedmioty etc. Jak wygląda neurologopedia w teorii i praktyce? Podczas planowania neuroterapii logopedycznej należy skupić się na najbardziej zaburzonym obszarze i od tego rozpocząć postępowanie rehabilitacyjne, pamiętając przy tym, że prawa półkula mózgu odpowiada za kreatywność, wyobraźnię, przestrzeń, muzykę oraz kontroluje półkulę lewą.

Jak wygląda neurologopedia w teorii i praktyce w takim przypadku? Całkiem odmienne postępowanie terapeutyczne dotyczy pacjentów, u których doszło do uszkodzenia lewej półkuli mózgu. W tym przypadku mamy do czynienia z afazją. Afazja powoduje zakłócenia w realizacji formalnych podsystemów języka fonologicznego (odbieranie dźwięków języka), morfologicznego (odmiana części mowy i słowotwórstwo) oraz syntaktycznego (szyk wypowiedzi). Oznacza to, że chorzy mają ogromne trudności w budowaniu wypowiedzi zgodnie z regułami organizacji języka, którym się posługują. W przeciwieństwie do uszkodzeń prawopółkulowych, w których następstwem jest utrata zdolności komunikacyjnych, w patologii lewej półkuli dochodzi do utraty zdolności językowych.

Jak wygląda neurologopedia w teorii i praktyce w Neuroport? W celu ustalenia sposobu i metod neuroterapii należy określić rodzaj afazji. Współcześnie afazje dzieli się na afazję Wernickego, afazję Broki, afazję przewodzeniową, transkorową afazję czuciową oraz transkorową afazję ruchową, przy czym każdej z nich może towarzyszyć komponenta nominalna (trudności w nazywaniu). W afazji Wernickego pacjenci nie będą rozumieli mowy, będą odbierali ją jak zlepek dźwięków, przy czym ich mowa będzie płynna i poprawna pod względem artykulacyjnym, ale słowa nie będą niosły sensu ani znaczenia. W przypadku afazji Wernickego pacjenci tracą zdolność do powtarzania i nazywania. Z kolei w afazji Broki chorzy zachowują rozumienie mowy, ale mają problem z wyprodukowaniem wypowiedzi, dlatego komunikacja werbalna (słowna) przypomina bełkot, jest skandowana, często rozmówca odnosi wrażenie, jakby pacjent się jąkał. Chorym trudno znaleźć miejsce artykulacji, a to znaczy, że nie potrafią oni ułożyć artykulatorów do realizacji poszczególnych głosek. W afazji przewodzeniowej (uszkodzenie pęczka łukowatego) pacjenci zachowują rozumienie i prawidłowo tworzą mowę, ale powtarzanie jest zniesione, natomiast nazywanie może być częściowo zachowane. W transkorowej afazji czuciowej (uszkodzenie tylnej części obszaru ciemieniowo-potylicznego) pacjenci zachowują zdolność powtarzania, ale tracą rozumienie mowy i nazywanie. Tu, podobnie jak w afazji Wernickego, słowa wypowiadane przez chorych nie niosą znaczenia. Przy transkorowej afazji ruchowej pacjenci zachowują powtarzanie, przy jednoczesnej utracie płynności mowy, z mocno upośledzonym nazywaniem. Jak wygląda neurologopedia w teorii i praktyce w tych przypadkach? Badając pacjentów pod kątem ustalenia programu terapeutycznego, zachodzi potrzeba sprawdzenia pisania i czytania, gdyż tak samo jest to forma komunikowania się z otoczeniem. Poza tym bardzo ważne jest określenie ręczności, tzn. czy pacjent jest prawo, czy leworęczny. Wynik badania pozwoli na ustalenie dominującej półkuli mózgu.

Podsumowując, terapia afazji jest bardzo skomplikowana i trwa naprawdę długo. Przy głębokich uszkodzeniach pacjenci nie odzyskują pełnych zdolności językowych. Jak wygląda neurologopedia w teorii i praktyce? Założeniem terapii jest wypracowanie jak najlepszych możliwości komunikacyjnych, często niewerbalnych. Z pacjentami należy pracować systematycznie w warunkach ambulatoryjnych, ale także domowych. Pamiętajmy również o tym, że omawiana grupa chorych wymaga szczególnej troski i wsparcia. Nie można pozostawić ich bez pomocy, ponieważ oni też chcą uczestniczyć w życiu codziennym w swoim najbliższym otoczeniu. Ośrodek Rehabilitacyjny Neuroport pomaga wrócić do sprawności. Daje swoim pacjentom nadzieję oraz siłę do dalszego działania. Nie czekaj, zaufaj nam. Jesteśmy Twoim partnerem w powrocie do zdrowia.