Jakie są kluczowe kroki w procesie rekonstrukcji więzadeł stawu kolanowego? Rekonstrukcja więzadeł stawu kolanowego to zaawansowany zabieg chirurgiczny, który może przywrócić pełną sprawność Twojemu kolanu. Z artykułu dowiesz się, czym dokładnie jest ten zabieg, dlaczego więzadła są tak ważne dla stabilności kolana oraz kiedy rekonstrukcja jest wskazana. Omówimy również jak przebiega przygotowanie do operacji, sam zabieg oraz kluczowe elementy rehabilitacji pooperacyjnej. Poznaj wszystkie istotne aspekty i dowiedz się, jak możesz wrócić do pełnej aktywności. Przeczytaj dalej, aby odkryć szczegóły!
Z tego artykułu dowiesz się:
- Rekonstrukcja Więzadeł Stawu Kolanowego: Co To Jest?
- Przebieg Procesu Rekonstrukcji Więzadeł Krzyżowych Przednich
- Możliwe Powikłania i Dziedzina Rehabilitacji
Rekonstrukcja Więzadeł Stawu Kolanowego: Co To Jest?
Rekonstrukcja więzadeł stawu kolanowego to zaawansowany zabieg chirurgiczny mający na celu odtworzenie ciągłości uszkodzonych więzadeł oraz ich przyczepów, najczęściej więzadła krzyżowego przedniego (90% uszkodzeń więzadeł krzyżowych). Ten rodzaj operacji jest kluczowy dla przywrócenia odpowiedniej stabilności stawu kolanowego i zapobiegania dalszym uszkodzeniom oraz rozwojowi zmian zwyrodnieniowych. Zabieg ten przeprowadza się najczęściej techniką artroskopową, która minimalizuje ryzyko zakażeń oraz przyspiesza proces gojenia pacjenta.
Do niedawna zabieg rekonstrukcji wskazany był dla pacjentów młodych, sportowców czy osób chcących powrócić do regularnej aktywności fizycznej. Takie selektywne postępowanie prowadziło do wtórnych uszkodzeń pozostałych struktur stawu kolanowego. Aktualnie wiemy już, że nawet mniej aktywne, starsze osoby kwalifikuje się do zabiegu rekonstrukcji więzadłowych.
W przypadku odwlekania zabiegu znacznie zwiększa się ryzyko uszkodzenia innych struktur stawu, najczęściej zmiany dotyczą chrząstki i łąkotek, co prowadzi do przyśpieszenia choroby zwyrodnieniowej stawu, czyli gonartrozy. Dzięki rekonstrukcji można przywrócić anatomiczną i biomechaniczną funkcję więzadła, co jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania stawu.
Znaczenie Więzadeł w Stawie Kolanowym
Więzadła w stawie kolanowym odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu jego stabilności i prawidłowej ruchomości. Więzadło krzyżowe przednie (ACL) wraz z więzadłem krzyżowym tylnym (PCL) i więzadłami pobocznymi (MCL i LCL) tworzą kompleks struktur stabilizujących kolano. Więzadła te, łącząc kości udową z piszczelową, stanowią stabilizatory dla ruchów odbywających się w płaszczyźnie strzałkowej, czołowej oraz ograniczają ruchy rotacyjne, co jest niezbędne podczas codziennych aktywności oraz intensywnego uprawiania sportu.
Ruchy zgięcia i wyprostu są zabezpieczone przez więzadła krzyżowe, natomiast w płaszczyźnie czołowej staw stabilizują więzadła poboczne (MCL i LCL). Bez odpowiedniego funkcjonowania więzadeł staw kolanowy staje się niestabilny, co może prowadzić do urazów pozostałych struktur stawu.
Kiedy Wskazana Jest Rekonstrukcja?
Rekonstrukcja więzadeł stawu kolanowego, w szczególności więzadła krzyżowego przedniego, jest zalecana w przypadkach całkowitego lub częściowego zerwania, przy odczuwalnej niestabilności stawu kolanowego. Potrzeba wykonania zabiegu zależy więc od stopnia uszkodzenia oraz stylu życia osoby poszkodowanej. Wyróżniamy trzy stopnie uszkodzeń więzadłowych:
- Stopień I lekki – świadczy o uszkodzeniu małej ilości włókien, fizjologiczna długość więzadła jest zwiększona, ale staw jest nadal stabilny,
- Stopień II – umiarkowany – świadczy o przerwaniu ciągłości przeważającej ilości włókien, pozostała zachowana część więzadła zwiększyła swoją długość, co doprowadziło do jego niewydolności,
- Stopień III ciężki – świadczy o całkowitym przerwaniu ciągłości więzadła oraz oderwaniu jego przyczepu, więzadło jest całkowicie niewydolne, dochodzi do zwiększonego ryzyka uszkodzenia pozostałych struktur.
Biorąc pod uwagę styl życia samego pacjenta, wskazaniem do zabiegu może być również charakter wykonywanej pracy lub chęć powrotu do sportu, wymagającego wysokiej stabilności stawu kolanowego oraz pojawiające się regularnie objawy zmniejszające jakość życia, takie jak ból i obrzęki.
Odpowiednia i trafna diagnostyka uszkodzenia stawu kolanowego pozwala na jak najszybsze wprowadzenie szeregu postępowań niezbędnych dla charakterystyki uszkodzenia, aby w możliwie najlepszy sposób walczyć ze skutkami urazu.
W przypadku podejrzenia uszkodzenia więzadła krzyżowego skuteczny schemat diagnostyczny opiera się o wywiad, badanie fizykalne oraz badanie obrazowe. W tym wypadku najbardziej rzetelnym badaniem będzie MRI (rezonans magnetyczny). Na badanie fizykalne składają się obserwacja pacjenta, badanie palpacyjne oraz specyficzne dla danej struktury kliniczne testy diagnostyczne wykonywane zarówno przez lekarzy, jak i fizjoterapeutów.
Czynników ryzyka sprzyjających uszkodzeniu aparatu więzadłowego jest wiele. Najczęściej mówimy o wieloczynnikowym aspekcie przyczyniającym się do uszkodzenia, którego podstawy mogą dotyczyć współdziałania czynników nerwowo-mięśniowych, biomechanicznych, anatomicznych, geometrycznych czy hormonalnych.
Ignorowanie takiego urazu może prowadzić do dalszych uszkodzeń w obrębie stawu. Izolowane uszkodzenia więzadeł w przypadku więzadeł krzyżowych zdarzają się rzadko. Najczęściej uraz ten powiązany jest z uszkodzeniami więzadeł pobocznych (MCL i LCL) oraz łąkotek (MM i ML) ze względu na ich powiązania anatomiczne. Przerwane całkowicie więzadło ACL niestety nie wykazuje zdolności samoregenracyjnych.
Zabieg operacyjny rekonstrukcji powinien być przeprowadzony w okresie około 3 tygodni po urazie, jednakże biorąc pod uwagę współczesne badania nie jest to wartość ustalona. Przyjmuje się, że odpowiednim okresem na przeprowadzenie zabiegu operacyjnego jest moment zmniejszenia obrzęku oraz przywrócenia zakresu ruchomości uszkodzonego rejonu.
Aby zapobiec trwałym uszkodzeniom i umożliwić pacjentowi powrót do pełnej sprawności ruchowej ważne jest, aby przez cały czas pozostawać w kontakcie ze specjalistami w celu wybrania zindywidualizowanego sposobu leczenia, niezależnie czy będzie to zabieg operacyjny czy też leczenie zachowawcze.
Przebieg Procesu Rekonstrukcji Więzadeł Krzyżowych Przednich
Rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego (ACL) to zaawansowana procedura chirurgiczna mająca na celu przywrócenie stabilności stawu kolanowego po jego uszkodzeniu. Proces ten rozpoczyna się od przygotowania pacjenta, poprzez sam zabieg chirurgiczny, aż do pełnej rehabilitacji. Z wykorzystaniem technik artroskopowych, zabieg ten jest mniej inwazyjny, skracając czas rekonwalescencji i zmniejszając dolegliwości bólowe.
Celem wykonania zabiegu artroskopowej rekonstrukcji ACL jest stabilizacja kolana, prewencja kolejnych uszkodzeń oraz poprawa komfortu życia pacjenta związana z odzyskaniem możliwości powrotu do pełnej sprawności funkcjonalnej. Rekonstrukcja więzadeł krzyżowych przednich polega na usunięciu uszkodzonego więzadła i umieszczeniu w jego miejscu przeszczepu, który może pochodzić od pacjenta (autoprzeszczep) lub od dawcy (alloprzeszczep).
Ogólny podział zabiegów rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego opiera się więc o pochodzenie przeszczepionego graftu. Wyróżniamy:
a) Przeszczepy autologiczne– wykonywane przy użyciu ścięgien pochodzących z ciała pacjenta poddawanego rekonstrukcji:
- Rekonstrukcja z ST i GR – wykorzystująca ścięgna mięśni półścięgnistego (ST, semitendinosus) i smukłego (GR, gracilis),
- Rekonstrukcja z BTB (bone-tendon-bone) – wykorzystująca fragment więzadła rzepki wraz z jego kostnymi elementami,
- Rekonstrukcja z mQF – wykorzystująca 1/3 ścięgna mięśnia czworogłowego uda oraz kostny bloczek bliższej części rzepki.
b) Przeszczepy allogeniczne – wykonywane przy użyciu przeszczepów pochodzących z innego organizmu lub materiały sztuczne stosowane w celu stworzenia sztucznego implantu:
- Internal Bracing – wykorzystywanie syntetycznej taśmy jako rusztowania dla uszkodzonego więzadła
- Przeszczep pozyskany od zmarłego dawcy – najczęściej pobieraną tkanką jest więzadło rzepki oraz ścięgno Achillesa,
- Syntetyczna proteza LARS – zbudowana jest z niewchłanialnych poliestrowych włókien.
Zdecydowanie częściej zabiegi rekonstrukcji ACL wykonywane są przy użyciu przeszczepów autogennych. Mniejsze ryzyko pooperacyjnych powikłań oraz duża wytrzymałość przeszczepów, a także wysoka jakość wykonywanych zabiegów przy użyciu graftów z własnej tkanki sprawia, iż częstotliwość tych zabiegów jest zdecydowanie większa niż graftów allogenicznych.
Czas trwania operacji wynosi od jednej do dwóch godzin, w zależności od zakresu uszkodzeń. W przypadku większych urazów, takich jak uszkodzenia łąkotki, czas operacji może się wydłużyć.
Poniżej link do animacji przedstawiającej proces rekonstrukcji:
Zainteresował Cię nasz artykuł?
Zespół Neuroportu ściśle współpracuje ze sobą w celu uzyskania jak najlepszego efektu rehabilitacyjnego w postaci optymalnej sprawności fizycznej i psychicznej naszych pacjentów.
Przygotowanie do Zabiegu
Przygotowanie do zabiegu rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego zaczyna się na długo przed samą operacją. Ważne jest, aby pacjent był psychicznie gotowy na proces leczenia, co często obejmuje konsultacje z lekarzem ortopedą oraz anestezjologiem. Pacjent powinien być świadomy, że operacja będzie przeprowadzana pod znieczuleniem, ogólnym lub podpajęczynówkowym, w zależności od jego stanu zdrowia i preferencji.
Rehabilitacja przedoperacyjna ma na celu wyciszenie skutków urazu poprzez redukcję symptomów takich jak ból czy obrzęk oraz przywrócenie zakresu ruchu. Zgodnie z badaniami naukowymi pacjenci niepoddawani specjalistycznej rehabilitacji, z uwzględnieniem okresu przygotowawczego przed zabiegiem, charakteryzują się większymi problemami w kontekście czasu w jakim udało im się odzyskać zakres ruchu wyprostnego w operowanym stawie. Zauważono również, że pod względem subiektywnej oceny natężenia bólu pacjenci poddani zabiegom przygotowującym do operacji odczuwali mniejsze dolegliwości bólowe, nawet w okresie odległym od zabiegu o 12 tygodni. Można zatem stwierdzić, że wpływ tej fazy rehabilitacji na pooperacyjne metody leczenia, a także czas powrotu do aktywności jest znaczący.
Pacjentom zaleca się również zaprzestanie przyjmowania niektórych leków, szczególnie tych wpływających na krzepliwość krwi, aby zminimalizować ryzyko powikłań.
Rehabilitacja Po Zabiegu
Rehabilitacja po rekonstrukcji więzadeł krzyżowych przednich jest kluczowym elementem procesu powrotu do zdrowia. W pierwszych tygodniach po operacji pacjent korzysta z kul łokciowych, a także, w przypadku uszkodzenia większej ilości struktur z ortezy, aby minimalizować obciążenie operowanego kolana. Ważne jest, aby ściśle przestrzegać zaleceń fizjoterapeuty, co obejmuje stopniowe wprowadzanie ćwiczeń wzmacniających mięśnie oraz pracę nad zakresem ruchu stawu kolanowego.
Całkowity czas trwania rehabilitacji może różnić się w zależności od indywidualnych predyspozycji pacjenta oraz poziomu aktywności, do której zamierza wrócić, ale zazwyczaj w przypadku sportowców trwa od 9 do 12 miesięcy. Pełny powrót do aktywności sportowej jest możliwy dopiero po uzyskaniu odpowiedniej siły mięśniowej oraz stabilności stawu kolanowego, co jest oceniane na podstawie wyników specjalistycznych testów funkcjonalnych.
Ryzyko Powikłań Po Rekonstrukcji
Po przeprowadzeniu rekonstrukcji więzadeł stawu kolanowego mogą pojawić się różne powikłania, które warto mieć na uwadze.
Wśród najczęstszych komplikacji pooperacyjnych można wymienić zakażenia, które objawiają się zaczerwienieniem, obrzękiem i bólem w okolicy operowanej. Dodatkowo okolica przerwania ciągłości skórnej na skutek wykonanego zabiegu operacyjnego może zmienić kolor i wydzielać nieprzyjemny zapach. Jeżeli podejrzewasz zakażenie rany pooperacyjnej natychmiast skonsultuj się z lekarzem.
Krwiaki są kolejną możliwą komplikację, charakteryzują się nagromadzeniem krwi pod skórą, co może prowadzić do obrzęków i bólu. W tym wypadku konieczna może się okazać konsultacja z lekarzem w celu wykonania punkcji, mającej za zadanie ewakuację nagromadzonego w tkankach skrzepu krwi.
Efektem każdego powikłania pooperacyjnego może być opóźniona regeneracja, która dotyczy procesu gojenia się tkanek. Pacjenci mogą doświadczać przedłużonego bólu, a także problemów z przywróceniem pełnego zakresu ruchu i siły mięśniowej. Należy pamiętać, że w przypadku rekonstrukcji więzadłowych z użyciem przeszczepu autogennego proces gojenia odnosi się zarówno do miejsca rekonstrukcji, jak i miejsca z którego dokonano poboru tkanki. Istotne jest, aby monitorować te objawy i w razie ich wystąpienia, natychmiast skonsultować się z lekarzem, aby uniknąć poważniejszych konsekwencji.
Fizjoterapia i Profilaktyka
Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w procesie rekonwalescencji po rekonstrukcji ACL stawu kolanowego. Szczególnie istotnym aspektem zmniejszającym ryzyko powikłań po zabiegu operacyjnym jest odpowiednia edukacja pacjenta w zakresie:
- możliwości obciążania operowanej kończyny,
- samodzielnego poruszania się po różnego rodzaju powierzchniach,
- sposobach minimalizowania objawów leczenia operacyjnego takich jak ból czy obrzęk,
- pielęgnacji opatrunków,
- profilaktyki przeciwzakrzepowej.
Już od pierwszej doby po operacji pacjent powinien rozpocząć odpowiednie ćwiczenia, które mają na celu zwiększenie zakresu ruchu w stawie kolanowym, wzmocnienie mięśni oraz poprawę stabilności stawu. Zalecane ćwiczenia obejmują zarówno pasywne ćwiczenia rozciągające, jak i aktywne ćwiczenia wzmacniające mięśnie czworogłowe uda i pozostałe mięśnie stabilizujące kolano.
W miarę postępu rehabilitacji wprowadza się bardziej zaawansowane wzorce ruchowe i trening propriocepcji, które pomagają w powrocie do codziennych czynności oraz aktywności sportowej.
Aby uniknąć przyszłych urazów ważne jest, aby kontynuować regularne treningi wzmacniające i stabilizujące kolano, a także stosować odpowiednie techniki treningowe. Stały kontakt z wykwalifikowanym fizjoterapeutą jest niezwykle istotny, aby monitorować postępy i dostosowywać plan rehabilitacji do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Podsumowanie
Rekonstrukcja więzadeł stawu kolanowego to zaawansowany zabieg chirurgiczny, który jest kluczowy dla przywrócenia stabilności kolana. Dzięki technikom artroskopowym zabieg jest mniej inwazyjny, co przyspiesza proces gojenia i minimalizuje ryzyko powikłań.
Rehabilitacja przed oraz po operacji jest niezwykle ważna i w przypadku sportowców trwa zazwyczaj od 9 do 12 miesięcy. Ćwiczenia wzmacniające mięśnie oraz praca nad zakresem ruchów stawu kolanowego są kluczowe dla pełnego powrotu do zdrowia i aktywności sportowej.
Metodyka wykonywania zabiegu dobierana jest indywidualnie dla każdego pacjenta. Lekarz kwalifikując pacjenta do zabiegu, wybierając określoną metodę bierze pod uwagę przede wszystkim czas jaki minął od urazu oraz lokalizację uszkodzenia wewnątrz samej struktury.
Ryzyko powikłań, takich jak zakażenia, krwiaki czy problemy z gojeniem się tkanek, istnieje, ale można je zminimalizować poprzez odpowiednią rehabilitację i szybkie rozpoznanie niepożądanych objawów.
Bardzo ważna jest odpowiednia diagnostyka poparta szeregiem badań oraz konsultacją ze specjalistami, aby potwierdzić uszkodzenie i zasadność lub też jej brak, interwencji chirurgicznej.
Bibliografia
- Evans J, Mabrouk A, Nielson Jl. Anterior Cruciate Ligament Knee Injury.
- Pardała, T. (2005). Badanie stabilności stawu kolanowego po przeszczepie więzadła
krzyżowego przedniego z więzadła właściwego rzepki..
- Pawiłan, M., Kałużny, K., Kałużna, A., Hagner, W., & Zukow, W. (2017).
Proceeding’s physiotherapy in damage to the anterior cruciate ligament. Journal of
Education, Health and Sport, 7(6), 77-87.
- Vavken, P., & Murray, M. M. (2011). The potential for primary repair of the ACL.
Sports medicine and arthroscopy review, 19(1), 44
- Tulloch, S. J., Devitt, B. M., Porter, T., Hartwig, T., Klemm, H., Hookway, S., & Norsworthy, C. J. (2019). Primary ACL reconstruction using the LARS device is associated with a high failure rate at minimum of 6-year follow-up. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy, 27(11), 3626-3632
- Zaffagnini, S., Grassi, A., Serra, M., & Marcacci, M. (2015). Return to sport after ACL reconstruction: how, when and why? A narrative review of current evidence. Joints, 3(1), 25
- van der Graaff SJA, Meuffels DE, Bierma-Zeinstra SMA, van Es EM, Verhaar JAN, Eggerding V, Reijman M. Why, When, and in Which Patients Nonoperative Treatment of Anterior Cruciate Ligament Injury Fails: An Exploratory Analysis of the COMPARE Trial. Am J Sports Med. 2022 Mar
- Giesche F, Niederer D, Banzer W, Vogt L. Evidence for the effects of prehabilitation before ACL-reconstruction on return to sport-related and self-reported knee function: A systematic review. PLoS One. 2020 Oct
- Rodriguez K, Soni M, Joshi PK, Patel SC, Shreya D, Zamora DI, Patel GS, Grossmann I, Sange I. Anterior Cruciate Ligament Injury: Conservative Versus Surgical Treatment. Cureus. 2021 Dec
- Kiminari Kataoka, Yuichi Hoshino, Koji Nukuto, Anterior cruciate ligament reconstruction: Recent evolution and technical improvement, Journal of Joint Surgery and Research, Volume 1, Issue 1, 2023
